Regels en wetten: goed dat ze er zijn. Het is best handig dat er niet met 180 kilometer per uur door een woonwijk gescheurd wordt, dat gebouwen en bruggen niet zomaar in elkaar donderen, dat er geen geweld toegestaan wordt in de dagelijkse omgang met elkaar of dat we belasting afdragen om de collectieve voorzieningen te financieren.

Soms ontstaan regels of wetten op een wat wonderlijke manier. Door angst gedreven bijvoorbeeld. Doordat er in 2001 vreselijke aanslagen gepleegd werden slofte ik eergisteren op Schiphol op m'n sokken door de beveiligingspoortjes en zag ik vlak voor me een beveiliger streng doch rechtvaardig een passagier een flesje shampoo afhandig maken. De angst regeert. Zeker in zorg en onderwijs. Neem het lerarenregister. Daar kunnen docenten een portfolio bijhouden waarin ze hun blijvende ontwikkeling aantonen. Eerst vrijwillig, maar nu wordt het wettelijk. Nu moeten ze het gaan aantonen. Omkleed met allerlei redenen die mooi klinken. Vakmanschap aantonen, hoe mooi is dat? Of dat wettelijk en landelijk geregeld moet worden is maar de vraag. Laat de angst niet regeren door er een landelijke wet van te maken. Stel je toch eens voor dat er ergens in het land niet aantoonbaar vakbekwaam is. Stel je toch eens voor dat we de monitoring van de vakbekwaamheid van leerkrachten overlaten aan de leerkrachten zelf en de scholen waar ze werken. Zijn dit werkelijk zaken die een landelijke wet nodig maken? Is er incompetentie op lokaal niveau? Het zal vast goed bedoeld zijn, maar een landelijke wet is overbodig.

Wat voor kinderen geldt, geldt voor leerkrachten wellicht ook: zoals in de luizenmoeder gezegd wordt 'als je ze wilt ontwikkelen moet je er misschien niet bovenop gaan zitten.'

De overheid heeft de mond vol van de burger die verantwoordelijkheid moet nemen. Wetten zijn overgeheveld van het rijk naar de gemeentes (met het nodige geknars en gepiep van dien, maar het idee is nobel), want het is goed dat dat 'lokaal' geregeld wordt. Geef dan ook lokaal regelruimte aan professionals in bijvoorbeeld het onderwijs en de zorg. Ga er niet bovenop zitten.

Ik ben van het 'eigenaarschap', van professionals en teams die verantwoordelijkheid nemen, lef tonen, leren, waar vertrouwen de boventoon voert.

Een wettelijke maatregel geeft de boodschap af: 'we vertrouwen jullie daar op lokaal niveau niet'. Tijd besteden aan administratie en opgelegde regels vergroot het eigenaarschap van het lokale systeem (leerkracht, school) niet.

Het afschaffen van een regel vraagt lef. Het idee alleen al kan een kramp opleveren die door angst ingegeven is: 'O jee, maar wat kan er dan misgaan? O jee, leid ik / leiden we dan gezichtsverlies? O jee, stel dat er over een tijd een bericht in de pers komt over een misstand omdat de regel er niet meer is, dan krijgen wij het op ons brood'.

Eigenaarschap en vakmanschap ontwikkelen vraagt het accepteren van kwetsbaarheid, onzekerheid. Het vraagt het accepteren van het jezelf af en toe oncomfortabel voelen. Het vraagt om te beslissen en handelen vanuit visie en verbinding, niet vanuit angst.

Weet jij al hoe je eigenaarschap kan creëren bij jou team of professionals?Bekijk ons gratis ebook ‘De 6 manieren om eigenaarschap te creëren.’